Αμπελουργικό χωριό
Το Βουνί, όπως σημειώνει η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, «είναι αμπελουργικό χωριό από τα αρχαία χρόνια». Μέχρι τη δεκαετία του ’90, το χωριό Βουνί ήταν «τρίτο μετά την Πάχνα και τον Όμοδο όσον αφορά την έκταση γης που καλλιεργείτο με αμπέλια». Στην πραγματικότητα, το 40% της συνολικής έκτασης του χωριού καλυπτόταν από αμπελώνες. Σήμερα, η αμπελουργία έχει μειωθεί σημαντικά λόγω της ερήμωσης της υπαίθρου.
Το χωριό κατείχε επίσης την τρίτη θέση σε ολόκληρη την Κύπρο όσον αφορά την έκταση γης, αφού τα σημερινά χωριά Σούνι-Ζανατζιά, Σωτήρα και Στερακούβο ανήκαν κυρίως σε κατοίκους του Βουνιού, οι οποίοι είχαν αναπτύξει έντονη γεωργική δραστηριότητα στις κοινότητες αυτές καλλιεργώντας δημητριακά, χαρούπια και ελιές.
Το χωριό μας στο παρελθόν
Η πρώτη σωζόμενη αναφορά για το χωριό μας χρονολογείται από τον Μεσαίωνα και εμφανίζεται σε βενετικούς χάρτες. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, το χωριό «σημειώνεται στους βενετικούς χάρτες με το όνομα ‘Voni’. Ωστόσο, δεν σημειώνεται στη σημερινή πραγματική του τοποθεσία, αλλά βόρεια του χωριού Κιβίδες».
Ούτε οι επισκέπτες και συγγραφείς του Μεσαίωνα ούτε οι περιηγητές του 19ου αιώνα αναφέρουν το Βουνί στα κείμενά τους. Το ίδιο παρατηρείται και με τον Α. Σακελλαρίου και τον Γ.Σ. Φραγκούδη, οι οποίοι, αν και «περιγράφουν τα χωριά Κιλάνι και Αγία Μαύρη, δεν αναφέρουν καθόλου το Βουνί στα κείμενά τους. Μια απλή αναφορά στο όνομα γίνεται από τον Jeffrey. Είναι πολύ πιθανό ότι ο τελευταίος δεν είχε ποτέ επισκεφθεί το Βουνί και επομένως απλώς αναφέρει το χωριό με το όνομά του χωρίς περαιτέρω σχόλια. …Στα παλιά χρόνια, όπως διασώζει η τοπική παράδοση, υπήρχαν τέσσερις οικισμοί στην περιοχή του σημερινού χωριού, οι οποίοι ήταν χτισμένοι σε χαμηλά βουνά. Τρεις από αυτούς, το «Πέρα Βουνί», η «Βελονάκα» και ο «Άης Μάμας», ερημώθηκαν από την πανούκλα που έπληξε την Κύπρο το 1692. Ο οικισμός που διασώθηκε, το Βουνί, προστατεύθηκε από τον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, στον οποίο είναι αφιερωμένη η κύρια εκκλησία του χωριού.
Σύμφωνα με την παράδοση, «υπήρχε εκεί ένα μοναστήρι αφιερωμένο στον άγιο, με αρκετούς μοναχούς. Όσοι κάτοικοι των τριών οικισμών σώθηκαν από τη φοβερή πανούκλα, μετακινήθηκαν στο Βουνί. Τα πρώτα σπίτια του Βουνιού χτίστηκαν στη γειτονιά ‘Ρότσος’. Οι κάτοικοί του ήταν θρησκευόμενοι, προοδευτικοί και εργατικοί. Ασχολούνταν με την καλλιέργεια της γης του μοναστηριού».
Πληθυσμός
Η πληθυσμιακή ιστορία του Βουνιού, όπως παρατηρούν οι ερευνητές, παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα, «η κοινότητα έχει γνωρίσει μεγάλες πληθυσμιακές ανακατατάξεις». Συγκεκριμένα, από το 1881 έως το 1946, ο πληθυσμός ακολούθησε σταθερή ανοδική πορεία. Το 1881, με 706 κατοίκους, «το Βουνί ήταν το δεύτερο μεγαλύτερο χωριό της Λεμεσού μετά το Κιλάνι», ενώ το 1946, με 1.247 κατοίκους, ήταν το έκτο μεγαλύτερο χωριό της Λεμεσού μετά τα Κάτω Πολεμίδια, την Πελενδρί, την Πάχνα, τον Αγρό και το Κιλάνι». Ωστόσο, από το 1960 και μετά, ο πληθυσμός του χωριού άρχισε να μειώνεται σταδιακά. Στον πιο κάτω πίνακα παρουσιάζεται η αναλυτική πορεία του πληθυσμού του χωριού.
Εκπαίδευση
Η εκπαίδευση, όπως υπογραμμίζει η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια, «καλλιεργείτο στο χωριό από πολύ νωρίς». Σύμφωνα με τον Αριστείδου, βασικό ερευνητή της εκπαίδευσης στο Βουνί, η «πρώτη γραπτή μαρτυρία για την ύπαρξη σχολείου στο Βουνί χρονολογείται στο 1850 και γράφτηκε από τον Λοΐζο Φιλίππου. Στο χωριό μας υπήρχε Παρθεναγωγείο και Αρρεναγωγείο. Φαίνεται ότι το πρώτο άρχισε να λειτουργεί το 1890, ενώ το δεύτερο νωρίτερα. Το 1936 αρχίζει να λειτουργεί μικτό σχολείο. Στα μέσα του 20ού αιώνα λειτουργούσε οκτατάξιο σχολείο με 12 δασκάλους και 200 μαθητές. Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι οι κάτοικοι του Βουνιού άρχισαν να αποκτούν ανώτερη μόρφωση ήδη από το 1900».
